Studija “Politika revizionizma: Negiranje zločina i genocida u BiH 1992–2025”, u izdanju sarajevskog Instituta za istraživanje zločina protiv čovječnosti i međunarodnog prava, predstavlja najkompleksniju i najtemeljniju analizu institucionalnog, akademskog i političkog negiranja ratnih zločina i genocida nad Bošnjacima u posljednjih trideset godina.
Autori – Jasmin Medić, Hikmet Karčić, Muamer Džananović i Elvedin Mulagić – kroz multidisciplinarni pristup razotkrivaju višeslojnu i dugotrajnu strategiju revizionizma, s posebnim fokusom na politiku Srbije i entiteta Republika Srpska.
U uvodnom dijelu rada autori ističu da agresija na Bosnu i Hercegovinu nije bila slučajan i spontani čin, već planski politički projekt dogovoren između rukovodstava Srbije i Hrvatske, što potvrđuju dogovori poput onog u Karađorđevu 1991. godine. U tom kontekstu, negiranje zločina nije došlo naknadno, nego je počelo već tokom njihovog izvršavanja, a nastavilo se kroz decenije putem institucija, zakonodavstva, obrazovanja, medija i političkih struktura.
Negacionizam se, prema autorima, provodi simultano na više nivoa i uz podršku širokog spektra aktera – od političara, preko akademskih i medijskih krugova, do organizovanih kampanja i finansiranih “istraživačkih” instituta. Cilj takvih aktivnosti jeste da se ratna prošlost predstavi kroz iskrivljenu sliku u kojoj Republika Srpska nije rezultat genocida, već legitimne demokratske volje, čime se pokušava izvršiti politička i međunarodna rehabilitacija entiteta nastalog na zločinu.
Poseban termin koji se u studiji izdvojeno analizira jeste “trijumfalizam”, koji označava fazu nakon zločina u kojoj se njegovi počinioci slave, a žrtve dodatno ponižavaju i obespravljuju. Ovaj pojam, koji koristi istraživač Hariz Halilovich, postaje ključan za razumijevanje narativa koji se godinama gradi u entitetu RS, ali i šire.
Najobuhvatniji dio studije odnosi se na Srebrenicu, koja je označena kao srž institucionalnog poricanja. Autori detaljno analiziraju načine na koje se godinama negira genocid: od manipulacije brojem žrtava, preko širenja mitova o “3.000 ubijenih Srba”, do zloupotrebe DNK identifikacija i objavljivanja revizionističkih izvještaja poput onog Darka Trifunovića iz 2002. godine. Posebno je istaknut slučaj opoziva zvaničnog izvještaja Komisije RS iz 2004. godine, koji je jedini do tada priznao genocid.
Analiziran je i rad Fonda “Istorijski projekat Srebrenica”, koji je iz budžeta RS-a finansiran sa skoro milion eura, iako je bio nosilac propagandne kampanje kojom se negira genocid. Organizovanjem konferencija u Beogradu, Moskvi i Banjoj Luci te objavljivanjem pseudonaučnih publikacija, ovaj fond je imao ključnu ulogu u širenju “alternativne istine” o događajima iz jula 1995. godine.
Studija takođe obrađuje oblike revizionizma u drugim gradovima, poput Prijedora, Sarajeva i Tuzle. U Prijedoru se negiraju logori poput Omarske, Keraterma i Trnopolja, umanjuje značaj bijelih traka i sistemskog progona nesrpskog stanovništva. U Sarajevu se širi propaganda o “samogranatiranju” i “muslimanskim ekstremistima”, dok se u Tuzli pokušava osporiti presuda za granatiranje Kapije i prebaciti odgovornost na bošnjačke vlasti.
Zajednički nazivnik u svim slučajevima jeste konstruisanje narativa prema kojem su Bošnjaci sami odgovorni za vlastita stradanja, dok se Srbi prikazuju kao žrtve ili legitimni branitelji.
Iako su 2021. godine dopunama Krivičnog zakona BiH, koje je nametnuo visoki predstavnik Valentin Inzko, uvedene kazne za negiranje genocida i ratnih zločina, njihova primjena u praksi gotovo da ne postoji. Tužilaštvo BiH nije pokazalo ozbiljnu namjeru da sankcioniše počinioce, uprkos brojnim prijavljenim slučajevima javnog negiranja presuda Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (ICTY) i Međunarodnog suda pravde (ICJ).
Autori predlažu niz konkretnih mjera za borbu protiv negacionizma, među kojima su usvajanje državne strategije borbe protiv negiranja zločina, institucionalna zaštita Memorijalnog centra Srebrenica, uključivanje edukacije o genocidu u školske programe, međunarodni nadzor nad javnim izjavama političara i akademskih radnika, te krivično gonjenje po službenoj dužnosti svih oblika poricanja presuda međunarodnih sudova.
Studija “Politika revizionizma” predstavlja ne samo naučno djelo, već i precizan dijagnostički izvještaj o duboko ukorijenjenom negacionizmu u političkom i društvenom sistemu BiH. U vremenu kada se revizionizam sve češće normalizira, a ratni zločinci slave kao heroji, ova analiza donosi jasno upozorenje: zločin se ne može interpretirati – on se mora priznati, pamtiti i procesuirati.
