Kada je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić najavio da će prisustvovati vojnoj paradi u Rusiji 9. maja, iz Brisela su uslijedile jasne poruke da je takav potez “neprihvatljiv”. Ipak, Vučić je uprkos tim upozorenjima otišao u Moskvu, a umjesto sankcija – dočekala ga je posjeta predsjednika Evropskog vijeća Antonija Coste.
Podsjetimo, komesarka za proširenje EU Marta Kos, zajedno s visokom predstavnicom za vanjsku i sigurnosnu politiku Kajom Kallas, više puta su javno upozoravale da bi Vučićev odlazak u Moskvu mogao rezultirati sankcijama.
Međutim, Vučić je iz svega izašao politički ojačan, dok je Evropska unija još jednom pokazala nedostatak odlučnosti i političke snage. Pred domaćom publikom u Srbiji, predstavljen je kao “lider koji se suprotstavlja Briselu”, dok su reakcije EU ostale na nivou oštrih poruka bez konkretnih posljedica.
Da stvar bude gora, ni posjeta Antonija Coste Beogradu nije spriječena, iako su, prema pisanju evropskih medija, postojali pokušaji da se njegov dolazak otkaže. Tako je EU još jednom pokazala da, kada je riječ o djelovanju prema liderima u regiji, često “puca iz prazne puške”.
Zabrinutost u Bosni i Hercegovini
Ovakav pristup Evropske unije ima direktne implikacije i na Bosnu i Hercegovinu. Brisel ima ključnu ulogu u političkim procesima u BiH, posebno u trenutku kada vlasti u entitetu Republika Srpska vode otvoreni napad na ustavni poredak države.
Iako iz EU redovno dolaze osude tih poteza, konkretne akcije često nisu u skladu s izrečenim porukama. Posjeta generalnog direktora Direktorata Evropske komisije za susjedstvo i pregovore o proširenju, Gerta Jana Koopmana, u martu ove godine, savršen je primjer tog raskoraka između riječi i djela.
Koopman je u Sarajevu uputio jasne poruke osude prema potezima vlasti u RS-u, ali su, prema saznanjima našeg portala, postojali planovi da se sastane s premijerom RS-a Radovanom Viškovićem – koji je samo nekoliko dana kasnije, zajedno s Miloradom Dodikom i Nenadom Stevandićem, postao lice s međunarodne potjernice.
Drugim riječima, dok su zvanične izjave bile pune osuda, praktični koraci su pokazivali volju za saradnjom i razgovorima s političarima čije djelovanje EU proglašava neprihvatljivim. Ovakav pristup nevjerovatno podsjeća na odnos prema Vučiću i njegov odlazak u Moskvu, koji su ispraćeni oštrim riječima, ali ne i konkretnim mjerama.
Gubitak kredibiliteta EU u regiji
Zbog ovakvih kontradiktornih poteza opravdano raste zabrinutost da će EU, ukoliko nastavi sličnom politikom, poslati poruku da se čak i s onima koji ruše temelje pravne države – “mora razgovarati”.
Bosna i Hercegovina je formalno na evropskom putu i postoji širok društveni konsenzus u vezi s članstvom u EU. Ipak, dojam da Brisel pogrešno pristupa regionu jača iz dana u dan. Ponašanje EU sve više djeluje kao legitimizacija postupaka koji su u suprotnosti s evropskim vrijednostima.
Potezi poput Koopmanove posjete, kao i neadekvatna reakcija na Vučićev odlazak u Moskvu, doveli su do gubitka kredibiliteta EU, posebno među građanima zemalja kandidata. U Srbiji, gdje su organizatori studentskih protesta već javno izrazili distancu prema EU, taj kredibilitet je, čini se, već izgubljen.
U BiH još uvijek postoji načelna podrška evropskom putu, ali ukoliko se politika EU prema regiji ne promijeni – sve je izvjesnije da bi Brisel mogao izgubiti povjerenje i u ovoj zemlji.
