HISTORIJA | Oktobar 2, 2021

Sinan-paša Borovinić: Desna ruka sultana Selima

Sinan-paša se prvi put u historijskim izvorima spominje 1496. godine na poziciji sandžak-bega Bosne. Njegov predak (najverovatnije djed) bio je vlastelin Tvrtko Borovinić, koji je obavljao funkciju velikog knjaza bosanskog. A porodica Borovinić, koja je imala svoje posjede u okolini Foče, te u centralnoj Bosni, bila je jedna od vlastelinskih porodica iz srednjovjekovnog perioda bosanske države.

Sinan-paša Borovinić: Desna ruka sultana Selima

Sinan-paša se prvi put u historijskim izvorima spominje 1496. godine na poziciji sandžak-bega Bosne. Njegov predak (najverovatnije djed) bio je vlastelin Tvrtko Borovinić, koji je obavljao funkciju velikog knjaza bosanskog. A porodica Borovinić, koja je imala svoje posjede u okolini Foče, te u centralnoj Bosni, bila je jedna od vlastelinskih porodica iz srednjovjekovnog perioda bosanske države. Borovinići su bili u krvnom srodstvu s Pavlovićima, poznatom bosanskom feudalnom porodicom, a njihovo porijeklo se specifičnije veže za selo Borovinići kod Foče.

Sinan-paša je na osmanski dvor doveden putem devširme. Prilikom edukacije i obuke na osmanskom dvoru, pokazao se kao vrstan poznavalac jezika, državnih poslova, te kao odličan i vrlo sposoban ratnik. Po završetku obavljanja funkcije sandžak-bega Bosne, Sinan-paša biva imenovan namjesnikom Hercegovine 1504. i na toj funkciji ostaje do 1506. godine. Sinan-paša je poznat kao jedan od velikih vakifa Hercegovine i Mostara, izgradio (obnovio) je prvu mostarsku džamiju koja od tada nosi ime po njemu. Pored ovih funkcija koje je obavljao na području Bosne i Hercegovine, obavljao je funkciju smederevskog sandžak-bega u periodu od 1506. do 1513. godine.

1514. godine Sinan-paša biva imenovan beglerbegom Anadolije, vrhovnim osmanskim vojnim komandantom i civilnim administratorom azijskih dijelova Carstva. Ovaj period u historiji Osmanskog Carstva bio je veoma buran. Na čelu države stajao je energični sultan Selim, poznat po svojim izuzetnim ratničkim sposobnostima. Kolapsom susjedne perzijske “imperije” koja je bila pod kontrolom nomadske, plemenske konfederacije Ak-Kojjunlu, dolazi do anarhije na teritoriji susjedne Perzije koja je prelijevanjem preko osmanskih granica prijetila da ugrozi stabilnost Osmanskog Carstva. Vladar koji je uspio da porazi sve pretendante na prijestolje propalog Perzijskog carstva, bio je mladi šah Ismail iz porodice Safavida. Poznat po svom mesijanizmu, ratničkim sposobnostima i zaljubljeništvu u mističnu, ezoteričnu poeziju, šah Ismail predstavljao je prijetnju za Osmansko Carstvo i sultana Selima.

Za razliku od Osmanlija koji su bili suniti, Perzijanci ovog doba, prisilno, djelovanjem šaha Ismaila, napuštaju sunizam i okreću se ka šiitskom ispovijedanju islama. S obzirom da je šah Ismail sebe smatrao za reinkarnaciju hazreti Alije (rođaka poslanika Muhammeda te četvrtog pravovjernog halife), za svoju ultimativnu misiju uzeo je totalnu dominaciju nad cijelim islamskim svijetom. S obzirom da je na teritoriju Osmanske države živio veliki broj šiita (posebno u njenim istočnim provincijama) šah Ismail je nastojao iskoristit ove ljude da prouzrokuje nemire i fragmentaciju osmanske države iznutra. Perzijski mistici, derviši i prozeliti, preplavili su istočne granice Carstva, pozivajući šiitsku populaciju na lojalnost šahu Ismailu, te pobunu protiv Osmanlija. Popularni “kizilbaši” (nazvani po svojim jarkim crvenim kapama), regrutovani iz lokalne šiitske populacije, igrali su ulogu oružanih snaga šaha Ismaila unutar osmanske teritorije koje su predvodile pobune u cilju rušenja osmanske vlasti te uspostavljanja perzijske dominacije.

Zbog alarmantnog stanja u istočnim provincijama Carstva koje je prijetilo daljnjom eskalacijom, sultan Selim 1514. godine pokreće veliku vojsku na šaha Ismaila. Jedan od komandanata osmanskih snaga prilikom ove kampanje bio je i vezir Sinan-paša.

Do okršaja dvije velike vojske dolazi 23. augusta 1514. godine na Čaldiranu u iranskoj provinciji Azerbejdžan. Nakon teške cjelodnevne borbe, osmanska vojska čijim desnim krilom je komandovao Sinan-paša u potpunosti je porazila Perzijance. Poslije ove odlučujuće bitke, Osmanlije su zapalile Tabriz, glavni grad mlade države šaha Ismaila. Time je otklonjena velika istočna prijetnja osmanskoj državnosti te stvoreni preduslovi za briljantnu ekspanziju carstva koja će uslijediti kroz sljedećih par godina.

1516. godine, nakon razmirica oko granica između dvije bliskoistočne supersile, sultan Selim pokreće osmansku invaziju na Memluke. Memlučka država prostirala se na ogromnoj teritoriji od zapadnih granica Egipta, diljem mediteranske obale sve do Halepa na sjeveru Sirije. Memluci su pod svojom kontrolom držali i svete gradove islama: Meku, Medinu i Jerusalem, a bili su poznati kao vrsni konjanici koji su odbranili islamske zemlje od prodora Mongola u 13. vijeku.

Do prvog sukoba između Osmanlija i Memluka dolazi na sjeveru Sirije, kratko po početku osmanske invazije. Kod sela Marj Dabik u blizini Halepa, sukobile su se dvije vojske. Sinan-paša opet je igrao ključnu ulogu tokom bitke komandujući osmanskom konjicom. U bici na Marj Dabiku učestvovalo je na desetine hiljada vojnika, a završena je osmanskom pobjedom i pogibijom memlučkog sultana Kanuša el-Gavrija. Memlučka teška konjica, iako je pokazala zavidnu hrabrost jurišajući na osmanske topove i muškete, nije mogla parirati ubilačkoj moći osmanskog vatrenog oružja. Poslije poraza Memluka kod Marj Dabika dolazi do pada Sirije u osmanske ruke. Halep, Damask, Dara  i ostali gradovi na ovoj teritoriji ubrzo su osvojeni od strane pobjedonosnih osmanskih snaga.

Do sljedećeg sukoba između dvije vojske dolazi u Palestini, kod Han Junisa, gdje je Sinan-paša Borovinić, kao predvodnik osmanske izvidnice koja se kretala prema Egiptu, presreo memluču vojsku i nanio joj težak poraz otvorivši put glavnini osmanskih snaga na čelu sa sultanom ka srcu memlučke države, Egiptu.

U ovom periodu Sinan-paša Borovinć obnaša funkciju velikog vezira, najznačajnijeg zvaničnika Carstva. Na toj poziciji dočekao je i sudbonosu bitku kod Ridanije, u današnjem Egiptu, koja je zvanično zapečatila sudbinu memlučke države, ali i samog Sinan-paše.

U zadnjem velikom okršaju ovog rata, Sinan-paša preuzima komandu nad centrom osmanskih snaga (kojim je tradicionalno komandovao sultan lično), dok sultan Selim preuzima komandu nad lahkom konjicom lijevog krila. Ova taktička varka skrenula je pažnju memlučke vojske na centar osmanskih snaga, pa su Memluci silovito navalili na Sinan-pašu misleći da će ubiti sultana i time desetkovati osmansku vojsku, međutim, na njegovom mjestu bio je Sinan-paša koji je poginuo (22 januara 1517. godine) ,odupirući se silovitoj navali neprijatelja. Iako je osmanska vojska odnijela pobjedu nad Memlucima, sultan Selim je prema navodima historičara, nakon saznanja o pogibiji Sinan-paše, kroz suze izjavio: "Egipat osvojih, Sinana izgubih, zar se sa Sinanom može usporediti jedna pokrajina".

Sinan-paša Borovinić bio je jedan od najbriljantnijih Bošnjaka u historiji Osmanskog carstva. Vrhunski vojskovođa i administrator. U službi sultana Selima, učestvovao je u najvećoj teritorijalnoj ekspanziji Carstva, koje je pod komandom ovog dvojca za dvije godine utrostručilo svoju teritoriju.